Aken en Jülich – supercomputers in het Forschungszentrum

24 – 26 november 2026

Het Forschungszentrum Jülich GmbH is een onderzoekscentrum in Jülich, Duitsland dat onderdeel uitmaakt van de Helmholtz-Gemeinschaft (Duitse gemeenschap van onderzoeksinstituten) en is met 4.400 medewerkers een van de grootste interdisciplinaire onderzoekscentra in Europa. Natuurkunde en het gebruik van supercomputers vormen de basis voor het onderzoek in het Forschungszentrum Jülich. Dit onderzoek kan worden ingedeeld in vier gebieden: gezondheid, energie, milieu en informatie.

Het bezoek is bedoeld voor iedereen met interesse in modern onderzoek met behulp van computers, voor wie nieuwsgierig is naar de werking van computerprogramma’s, en die bereid is samen met de begeleider het stappenplan van illustratieve algoritmen te doorgronden.

Wij horen onder meer over de JUPITER supercomputer, nummer 4 op de top-500 ranglijst van supercomputers, met 5 miljoen rekenkernen, en op dit moment de snelste supercomputer buiten de Verenigde Staten. Indien er tijdens ons bezoek mogelijkheden zijn krijgen we een zeldzame kans JUPITER in werking te zien en te horen over al het grensverleggende onderzoek dat mogelijk wordt gemaakt door de rekenkracht van deze computer, zoals klimaatsimulaties bij verschillende scenario’s en de grootschalige simulatie van quantumcomputers als voorbereiding op hun praktische toepassing in de nabije toekomst.

Ook bezoeken we enkele andere onderzoeksinstituten en bedrijven op het uitgestrekte terrein, waardoor we een uitstekend beeld krijgen van de actuele ontwikkelingen op de genoemde vier gebieden. Kortom een uitgebreide kennismaking met dit interdisciplinaire onderzoeksterrein.

We verblijven in het nabijgelegen Aken, keizerstad op het drielandenpunt Nederland-België-Duitsland, landschappelijk bijzonder aantrekkelijk gesitueerd aan de voet van de Eifel. Al vroeg heeft Karel de Grote zijn stempel op de stad gedrukt – hij was een prominente badgast in Bad Aachen en liet hier zijn lievelingspalts bouwen. De Dom die in 1978 als het eerste Duitse bouwwerk op de UNESCO-werelderfgoedlijst werd geplaatst, vormt samen met het gotische stadhuis nog steeds het hart van de oude stadskern van Aken.

Voorafgaand aan de reis wordt een inleidende bijeenkomst georganiseerd op de redactie van EW in Amsterdam. De datum van deze bijeenkomst wordt op een nader tijdstip bekend gemaakt.

Bekijk hier de interactieve plattegrond van het Forschungszentrum: Interactive site plan of Forschungszentrum Jülich

Programma

Dag 1  Dinsdag 24 november

In de ochtend reis naar Aken op eigen gelegenheid per trein of per eigen vervoer. U kunt uw bagage bij de receptie achterlaten in het hotel (Motel One in Aken).

We beginnen met een gezamenlijke lunch. Daarna volgt een inleiding over supercomputers door Prof. dr. Rob Bisseling. Tijdens deze inleiding zal Rob Bisseling de ontwikkeling van computers van Babbage en Lovelace tot Turing en Von Neumann bespreken, en uit eigen jarenlange ervaring vertellen over de recente opkomst van supercomputers met vele parallelle processoren. De principes van parallel programmeren worden besproken: het rekenwerk eerlijk verdelen over de processoren en de benodigde communicatie zo veel mogelijk beperken. Als voorbeeld wordt een simpel wiskundig probleem behandeld, het optellen van een grote rij getallen met behulp van meerdere processoren. Tot slot bespreken we de architectuur van parallelle hardware, van een moderne multicore laptop tot supercomputers zoals de JUPITER supercomputer in Jülich.

Na een korte pauze volgt een tweede inleiding over Algoritmen voor supercomputers door Rob Bisseling. Een algoritme is eigenlijk niets anders dan een stappenplan. Tijdens deze introductie van algoritmen worden meerdere voorbeelden onder de loep genomen, waarbij de stappen die tezamen het algoritme vormen in detail worden besproken. Het eerste voorbeeld is een klassiek algoritme uit de Griekse oudheid: de priemgetallenzeef van Eratosthenes. Deze wordt geparallelliseerd met de bloksgewijze verdeling van de gegevens: hak de data op in gelijke stukken. Ons tweede voorbeeld is paarsgewijze matching in een netwerk van onderling bevriende personen, wiskundig voorgesteld als een zogenaamde graaf. Sociale netwerken hebben soms miljarden leden, en een analyse van dergelijke hoeveelheden data kan alleen op een supercomputer uitgevoerd worden. Als laatste voorbeeld zullen we het inwendige van een AI algoritme bekijken, een artificieel neuraal netwerk, en hoe dit geparallelliseerd kan worden. Tijdens deze inleiding zullen we op een speelse wijze algoritmen uitvoeren: het optellen van een aantal getallen door groepjes van 1, 2, en 4 personen waarbij we de principes van parallel rekenen toepassen. Wie haalt de hoogste snelheid?

Na deze inleidingen vertrekken we voor een stadswandeling in Aken die eindigt bij het Raadhuis, waarna een gezamenlijk diner.

Dag 2  Woensdag 25 november

We ontbijten vroeg en gaan daarna op weg naar het Julich Supercomputing Centre (JSC). Hier volgt een gehele dag met bezoeken, toelichting en veel ruimte voor het stellen van vragen. Bijvoorbeeld over JUPITER, de supercomputer die in 2025 werd gepresenteerd. JUPITER (Joint Undertaking Pioneer for Innovative and Transformative Exascale Research) zou zou TrustLLM, een Europees antwoord op GPT – om maar een voorbeeld te geven van het enorme vermogen van de supercomputer in Forschungszentrum Jülich. De nieuwe supercomputer helpt nieuwe taalmodellen te ontwikkelen, natuurrampen en klimaatveranderingen nauwkeuriger te voorspellen en de efficiëntie van hernieuwbare energie te optimaliseren. Bovendien kan JUPITER helpen bij de ontwikkeling van nieuwe werkzame stoffen tegen ziekten die tot nu toe nauwelijks begrepen worden en bij het beter begrijpen van het menselijk brein.

JUPITER beslaat 2.300 vierkante meter en bevat 125 rekken met pakweg 24.000 Grace Hopper-processors van Nvidia. Elk van deze processors is een soort kleine supercomputer, geoptimaliseerd voor het trainen van kunstmatige intelligentie. In het onderzoekscentrum werken een kleine 7.600 personen, in het Jülich Supercomputing Centre een kleine 400.

Daarnaast verricht het JSC onderzoek op het gebied van quantumcomputing en biedt het toegang tot geavanceerde quantumcomputersystemen via de Jülich Unified Infrastructure for Quantum computing (JUNIQ) en JUWELS (JUlich Web-based Enterprise Leverage), een modulair supercomputersysteem dat wordt ingezet voor zwaar wetenschappelijk onderzoek, zoals klimaatmodellering, materiaalonderzoek en kunstmatige intelligentie (AI). In de ochtend bezoeken wij de twee laatstgenoemden.

Na dit bezoek lunchen we gezamenlijk in het Seecasino, de kantine waar ook de medewerkers op het terrein hun lunch gebruiken.

’s Middags gaan we naar INM-4 (Institute of Neuroscience and Medicine) met een inhoudelijke toelichting en bezoek aan twee laboratoria. Het Instituut voor Neurowetenschappen en Geneeskunde doet onderzoek naar de organisatie en werking van het menselijk brein op verschillende ruimtelijke en temporele schaalniveaus. De hoge complexiteit van de hersenen en de veelzijdige veranderingen die ze ondergaan tijdens de levensloop en bij neuropsychiatrische aandoeningen vereisen de integratie van innovatieve neuroimaging en high-performance computing. Het INM vult fundamenteel neurowetenschappelijk onderzoek aan met methoden uit de modellering, simulatie en kunstmatige intelligentie. Dit stelt hen in staat om nieuwe inzichten te verkrijgen uit grote en heterogene datasets (“Big Data”) en de ontwikkeling van deze methoden te bevorderen. Op basis hiervan draagt het INM bij aan het begrip van biologische en cognitieve informatieverwerking en de toepassing daarvan in neuromorfische technologieën. Het INM bevordert de vertaling naar klinische toepassingen met als doel neurologische en psychische aandoeningen beter te begrijpen, te diagnosticeren en te behandelen.

In de toekomst zullen de gebieden big data, machine learning en informatica – die zich bevinden op het snijvlak van fundamenteel en klinisch onderzoek enerzijds en computertechnologie op het gebied van exascale- en neuromorfische computing anderzijds – een belangrijk onderzoeksfocus van het INM vormen.

Aan het einde van de dag volgt een samenvatting door Prof. dr. Rob Bisseling met veel gelegenheid tot het stellen van vragen. Vervolgens reizen wij terug naar Aken en is het diner op eigen gelegenheid en de avond ter vrije besteding. Uiteraard met suggesties van de begeleiding.

Dag 3  Donderdag 26 november

In de ochtend gaan wij weer naar Jülich waar we allereerst een inleiding krijgen over het ICON klimaatmodel. Dan volgt een bezoek aan de Helmholtz Nano Facility (HNF), een ultramoderne cleanroomfaciliteit met 1200 m² cleanroomruimte van de klassen ISO 1-3.

De HNF levert micro- en nanostructuren aan alle afdelingen van het Forschungszentrum Jülich, haar samenwerkingspartners en externe klanten. Dit gebeurt ofwel als gebruikersfaciliteit via training op de werkplek of in de vorm van dienstverlening.

Daarna een bezoek aan het Peter Grünberg Instituut (PGI) dat zich inzet voor het blootleggen en interpreteren van nieuwe verschijnselen in de vaste stof, het ontwerpen van innovatieve materialen en functionele structuren op nano- en kwantumschaal, en het verder ontwikkelen van experimentele en theoretische technieken. Het PGI- onderzoek richt zich op potentiële toepassingen op de lange termijn in de informatietechnologie en aanverwante gebieden. Bijzondere aandacht gaat uit naar functionele materialen en emergente verschijnselen, kwantumcomputers en neuromorfische computers.Na de gezamenlijke lunch in het Seecasino sluit Rob Bisseling ons bezoek af met een samenvattende lezing.

Hierna gaan wij terug naar Aken en is het programma van deze studiedag ten einde.

NB: programmaonderdelen en volgorde onder voorbehoud.

Gastspreker

Hij is coauteur van de BSPlib-standaard (1997) voor parallel computing met behulp van het BSP-model en van verschillende open-source softwarepakketten: Mondriaan voor het partitioneren van ijle matrices (2002); SAWdoubler voor het tellen van zelfvermijdende wandelingen op een rooster (2012); en de BSP-bibliotheken MulticoreBSP voor Java (2012), MulticoreBSP voor C (2014) en Bulk voor C++ (2018).

Aan de Universiteit Utrecht gaf hij de mastercursus Parallel Algorithms (elk jaar sinds 1993); hij heeft ook cursussen gegeven over netwerken, wetenschappelijk rekenen en wiskunde voor de industrie. Zijn onderzoeksinteresses zijn numeriek en combinatorisch wetenschappelijk rekenen in het algemeen, en parallelle algoritmen, berekeningen met ijle matrices, grafenalgoritmen en hun toepassing in big data in het bijzonder.

Meer over zijn werk, onderzoeken en publicaties: https://webspace.science.uu.nl/~bisse101/

Prijzen

Reissom: € 685,- p.p. op basis van een 2-persoons kamer

Toeslag eenpersoons kamer € 125,-

Inbegrepen:

verblijf in 3* Motel One in Aken o.b.v. logies & ontbijt in een 2-persoonskamer * programma zoals omschreven inclusief vervoer tussen Aken en Jülich en inleidingen * inleidingen van professor Rob Bisseling en lokale sprekers en assistentie * lunch op alle dagen (waarvan tweemaal in de bedrijfskantine bij JSC) en diner dag 1 * gebruik audiosysteem * de CO2-afdruk van de reis wordt gecompenseerd * Nederlandssprekende reisbegeleiding * digitale reader

Niet inbegrepen:

vervoer naar en van Aken * overige maaltijden * drankjes *persoonlijke uitgaven * fooien * verzekeringen * eventuele parkeerkosten * bijdrage Calamiteitenfonds € 2,50 per boeking *administratiekosten € 30 per boeking * bijdrage SGR € 5- per persoon

Indien u per auto reist en zou willen parkeren bij het hotel dan dient u rekening te houden met parkeerkosten à € 15,- per dag. Dit kan helaas niet worden gereserveerd en u rekent ter plaatse zelf af in het hotel.

Indien u met de trein zou willen reizen dan dient u rekening te houden met een overstap in Heerlen. De reistijd bedraagt ca. 2 uur en 58 minuten (Amsterdam – Aachen Hbf). Een enkele reis is er vanaf ca. € 40,- in de tweede klasse en ca. € 70,- in de eerste klasse. Wij kunnen deze treinreis voor u regelen tegen een toeslag van 35 euro per boeking of u boekt zelf op www.nsinternational.com

Pied à Terre Reizen is niet verantwoordelijk voor eventuele vertragingen.

NB; boekt u s.v.p. pas een individuele treinreis nadat u van ons bericht heeft ontvangen dat de reis doorgang kan vinden.

Reservering

U kunt deze reis hier boeken.

Praktsiche informatie

Administratiekosten

Voor alle reizen van Pied à Terre geldt dat € 30,- administratiekosten per boeking in rekening wordt gebracht.

Audiosysteem

Tijdens de reis wordt gebruikgemaakt van een audiosysteem. Zo kunt u de reisbegeleiding overal goed verstaan en kunt u afstand tot elkaar bewaren.

Betaling

De aanbetaling voor deze reis is volgens de ANVR Voorwaarden. Bij de bevestiging ontvangt u een factuur van 15% van de reissom, plus calamiteitenfonds/SGR en reserveringskosten. Normaliter hanteert de ANVR een betaling van het restbedrag 6 weken voor vertrek.

CO2-Compensatie                                                                             

Bij deze reis wordt de CO2-voetafdruk gecompenseerd. Deze is berekend voor de hele reis. De CO2-compensatie is mogelijk gemaakt door de samenwerking met FairClimateFund. Zij investeren in Fairtrade gecertificeerde klimaatprojecten, zoals het BCS biogasproject in India. In dit project maken huishoudens de overstap van koken op open vuur naar het gebruik van biogas. Dit leidt tot minder CO2-uitstoot, verbeterde leefomstandigheden voor de huishoudens én Fairtrade Carbon Credits voor uw compensatie. Kijk voor meer informatie op www.fairclimatefund.nl.

Diner

Er bestaat de mogelijkheid om gezamenlijk te dineren. U kunt zich inschrijven voor het diner als u dit graag met anderen van de groep zou doen. De begeleiding doet een voorstel voor een restaurant. Dit hoeft u pas ter plaatse te beslissen.

Doorgaan van de reis

Voor de uitvoering van de reis staan wij in nauw contact met onze lokale partners. Ook kijken wij hierbij naar de reisadviezen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken zoals die zijn Gepubliceerd op: www.nederlandwereldwijd.nl/reizen/reisadviezen.

Intensiteit van de reis

Onze reizen worden met zorg samengesteld en zijn relatief intensief. De reisprogramma’s zijn doorgaans vrij intensief. rustig te bekijken. Voor onze reizen en alle excursies geldt dat u goed ter been dient te zijn en zonder persoonlijke hulp en hulpmiddelen kunt wandelen. Indien u dit niet kunt dan is het niet mogelijk in te schrijven voor de reis en de excursies.

Geestelijke en fysieke gezondheid

Deelnemers aan deze reis dienen te beschikken over een goede geestelijke en fysieke gezondheid. U moet zelfstandig kunnen reizen en goed ter been zijn. Het heuvelachtige karakter van veel van de bestemmingen, de vele trappen alsmede het ongelijke plaveisel vormen een belemmering voor het gebruik van rollators en rolstoelen; deze reis is daarom helaas niet geschikt voor personen die hierop zijn aangewezen. Een groep is zo snel als de traagste deelnemer in die groep en om medereizigers niet te duperen behoudt Pied à Terre Reizen zich het recht voor om deelnemers die niet aan bovengenoemde criteria voldoen van deelname aan excursies uit te sluiten.

Deelnemers die medicijnen gebruiken, adviseren we een ruime voorraad in de handbagage mee te nemen; méér dan de afgepaste hoeveelheid. Ook is het raadzaam recepten van de medicijnen, bijsluiters of een medicijnpaspoort

Grensdocumenten

Voor reizen naar Duitsland dient uw paspoort geldig te zijn tot en met de datum van terugkeer. Een geldige identiteitskaart volstaat ook.

Verlenging

Als u een of meerdere dagen eerder zou willen vertrekken of langer zou willen blijven dan kunt u dit aangeven op het aanmeldingsformulier. Wij nemen dan contact op over een aangepast reisschema.

Verzekeringen

Let u erop dat u goed verzekerd bent, zowel voor wat betreft de reis- als de annuleringsverzekering. U kunt dit via ons regelen maar dit is niet noodzakelijk. Kijk goed na voor welke reissom u verzekerd bent indien u elders bijvoorbeeld een doorlopende annuleringsverzekering heeft afgesloten. Veelal is hieraan een maximumbedrag verbonden. U kunt een reis- en/of annuleringsverzekering via ons afsluiten. Zodra u van ons de bevestiging/nota heeft ontvangen voor de reis ontvangt u ook de formulieren hiervoor. Deze dient u ingevuld aan ons retour te sturen waarna wij de verzekeringen kunnen aanvragen bij a.s.r.verzekeringen, onze partner in deze. Kijk voor de informatiefolder van de kortlopende reis- en annuleringsverzekeringen van a.s.r. verzekeringen en de voorwaarden op de site van a.s.r. verzekeringen, onze partner op het gebied van verzekeringen: https://www.asr.nl/ikkieszelf

U dient uw annuleringsverzekering binnen 7 dagen na ontvangst van uw boekingsbevestiging af te sluiten. Indien u elders een annuleringsverzekering heeft afgesloten dan adviseren wij u te controleren of de hoogte van het bedrag op uw factuur voldoende gedekt wordt door de verzekering.

Reisverzekering Europa

De premie voor de verschillende pakketten bedragen:

• Basis: € 0,92 per persoon per dag (Personenhulp)
• Comfort: € 1,02 per persoon per dag (Personenhulp)
• Optimaal: € 2.62 per persoon per dag (Personenhulp, Bagage, Geld, Geneeskundige kosten, Rechtsbijstand)

De poliskosten bedragen € 3,50. Over delen van de premie en over de poliskosten betaalt u assurantiebelasting.

Annuleringsverzekering

De premie voor de Kortlopende Annuleringsverzekering is 5% van de reissom.
De premie voor de Kortlopende Allrisk Annuleringsverzekering is 7% van de reissom.

De poliskosten bedragen € 4,24.

Over de premie en de poliskosten betaalt u 21% assurantiebelasting. De voorwaarden van de kortlopende annuleringsverzekering kunt u teruglezen op https://www.asr.nl/ikkieszelf

Voorwaarden

Deze reis valt onder de ANVR Voorwaarden en de Aanvullende Voorwaarden van Pied à Terre Reizen. Hierboven werden al een aantal voorwaarden genoemd. De uitgebreide voorwaarden vindt u apart vermeld net zoals de Basisrechten krachtens Richtlijn (EU) 2015/2302.

Annuleringsvoorwaarden

Wij hanteren de onderstaande annuleringsvoorwaarden tenzij anders vermeld bij de specifieke reis.

Indien een overeenkomst wordt geannuleerd, kan de reisorganisator de reiziger naast eventueel verschuldigde reserveringskosten de volgende annuleringskosten in rekening brengen:

* Bij annulering tot de 42e kalenderdag (exclusief) vóór de vertrekdag: de aanbetaling maar niet meer dan 35% van de reissom;

* Bij annulering vanaf de 42e kalender dag (inclusief) tot de 28e kalenderdag (exclusief) vóór de vertrekdag: 35% van de reissom;

* Bij annulering vanaf de 28e kalenderdag (inclusief) tot de 21e kalenderdag (exclusief) vóór de vertrekdag: 40% van de reissom;

* Bij annulering vanaf de 21e kalenderdag (inclusief) tot de 14e kalenderdag (exclusief) vóór de vertrekdag: 50% van de reissom;

* Bij annulering vanaf de 14e kalenderdag (inclusief) tot de 5e kalenderdag (exclusief) vóór de vertrekdag: 75% van de reissom;

* Bij annulering vanaf de 5e kalenderdag (inclusief) tot de vertrekdag: 90% van de reissom;

* Bij annulering op de vertrekdag of later: de volledige reissom.

Onder reissom wordt in dit kader verstaan de door of namens de organisator gepubliceerde prijs, exclusief reserveringskosten, verzekeringspremies en bijdrage Calamiteitenfonds.

Door te boeken gaat u akkoord met de gestelde voorwaarden.

Voorwaarden. boeking en informatie:

De ANVR voorwaarden en de aanvullende voorwaarden van Pied à Terre Reizen kunt u vinden via deze link: Reisvoorwaarden – Pied à Terre Reizen & Lezingen

Boeken kunt u direct op www.piedaterrereizen.nl

EW/Pied à Terre

U sluit een reisovereenkomst met Pied à Terre Reizen die verantwoordelijk is voor de organisatie en uitvoering van deze reis.

Pied à Terre Reizen is lid van ANVR, SGR en het Calamiteitenfonds.

Pied à Terre Reizen is Certified Partner van Travelife.